ساقه ی مغز

ساقه مغزیاتنه مغزىبخش بسیار مهمى از مغز است که از بالا به نیمکرهrlm;هاى مخ و از پایین به نخاع محدود مىrlm;شود و شامل قسمتهاى زیر است:

1- مغز میانى (Midbrain)

2- پل مغزى (Pons) یا برجستگى حلقوى

3- بصلrlm;النخاع (Medulla Oblongata) یا پیاز مغز (Bulb)

تصاویرزیر:

مغز میانى (Midbrain)
ناحیهrlm;اى است که از بالا به نیمکرهrlm;هاى مخ و از پایین به پل مغزى محدود شده است. مغز میانى داراى دو سطح پیشین و پسین مىrlm;باشد که در سطح پشتى آن چهار هسته قرار دارد، دو تا در بالا به نام برجستگیهاى دوقلوى فوقانى و دو تا در پایین به نام برجستگیهاى دوقلوى تحتانى. برجستگیهاى بالایى مربوط به راهrlm;هاى بینایى و برجستگیهاى پایینى مرتبط با راهrlm;هاى شنوایى مىrlm;باشند. این قسمت مغز میانى کلاً تکتوم نام دارد.

سطح پیشین یا شکمى مغز میانى از دوپایه مغزىتشکیل شده است که اگر به برش عرضى آنها توجه شود، توسط توده سیاه رنگى به نام جسم سیاه به دو بخش تقسیم شدهrlm;اند:
1- Crus Cerebri
2- تگمنتوم
بخش جلوى ماده سیاه را <> مىrlm;گویند. راهrlm;هاى عصبى که از قشر مخ آغاز شده و به پل، بصلrlm;النخاع و نخاع مىrlm;روند از این قسمت مىrlm;گذرند. بخش پشت جسم سیاه تگمنتوم نامیده مىrlm;شود و موارد زیر را در برمىrlm;گیرد:
1- هسته زوج سوم
2- هسته زوج چهارم
3- قسمتى از تشکیلات مشبک یا تورینهrlm;اى
4- هسته قرمز
5- دسته عصبى مهمى به نام دسته طولى داخلى یا MLF که بین هستهrlm;هاى اعصاب مغزى در ساقه مغز ارتباط برقرار مىrlm;کند و به طور کلى، در هماهنگى حرکات سر و چشمها بسیار مهم مىrlm;باشد. هنگام نگاه کردن به یک سمت، براى اینکه دو کره چشم با یکدیگر به جهت مورد نظر بچرخند، هماهنگى بین زوج سوم یک طرف و ششم طرف دیگر لازم است. در آسیبهاى MLF علامت بالینى ویژهrlm;اى به نام <> بروز مىrlm;نماید که در این حالت وقتى بیمار به سمت خارج نگاه مىrlm;کند، چشمى که باید به داخل بیاید ثابت مىrlm;ماند و چشم دیگر که باید به خارج برود، به نیستاگموس دچار مىrlm;شود. مدتها این علامت را ویژگى اختصاصى بیمارى مالتیپل اسکلروزیس (M.S) مىrlm;دانستند ولى این حالت در آسیبهاى عروقى و انسفالیت ساقه مغز نیز پدید مىrlm;آید؛ البته باید توجه داشت که ضایعه دو طرفه MLF تقریبا همیشه M.S را مطرح مىrlm;سازد.

پل مغزى (Pons):

پونز یا پل دماغىداراى پهنایى به اندازه 4 و ارتفاع 3 سانتى متر مىrlm;باشد. در پایین آن بصلrlm;النخاع و در بالاى آن پایهrlm;هاى مغزى قرار دارند. و پشت آن را نیز مخچه پوشانده است. بین پل و مخچه زاویه آناتومیک مهمى به نام <> درست مىrlm;شود که اعصاب زوجهاى پنجم، هفتم و هشتم از آن خارج مىrlm;گردند.
هستهrlm;هاى زوجهاى ششم و هفتم و هسته حرکتى و هسته حسى اصلى زوج پنجم در پل مغزى جاى دارند. در محل پیوند پل مغزى به بصلrlm;النخاع نیز هستهrlm;هاى دهلیزى و شنوایى (مربوط به زوج هشتم) قرار گرفتهrlm;اند. مرکز نگاه کردن به طرفین هم در پل مغزى نزدیک هسته زوج ششم مىrlm;باشد. در تومورهاى <> مانند نوروماى اکوستیک، بیمار اختلال زوج هشتم به صورت کاهش شنوایى، گرفتارى زوج پنجم و در موارد پیشرفته نشانهrlm;هاى فلج زوج هفتم، ششم و علامات آسیب مخچهrlm;اى پیدا مىrlm;کند.
در خونریزیهاى پل، آهنگ تنفس مختل شده به صورت وقفهrlm;هاى متناوب (Apneustic) در مىrlm;آید، همچنین مردمکها به شدت تنگ (Pinpoint) مىrlm;شوند.

بصلrlm;النخاع (Medulla Oblongata)
بصلrlm;النخاع یا پیاز مغز به شکل هرمى است که از بالا به پل و از پایین به نخاع مىrlm;پیوندد. هستهrlm;هاى زوجهاى نهم، دهم، یازدهم و دوازدهم در بصلrlm;النخاع واقع شدهrlm;اند. همچنین هستهrlm;هاى گراسیلیس و کونئاتوس که راهrlm;هاى حسى ستون پشتى نخاع به آنها ختم مىrlm;گردد در بصلrlm;النخاع مىrlm;باشند، از این دو هسته رشتهrlm;هاى عصبى به نام نوار داخلى به تالاموس مىrlm;روند.
بخشى از تشکیلات مشبک (R.F) که در تنظیم خواب و بیدارى فعالیت دارند نیز به صورت گروهrlm;هاى سلولى در بصلrlm;النخاع واقع است. آسیبهاى تدریجى بصلrlm;النخاع به نشانهrlm;هاى گرفتارى اعصاب فوقrlm;الذکر مىrlm;انجامند، مانند اختلال در بلع، آتروفى زبان، اشکال در صدا و از بین رفتن رفلکس Gag (تحریک ته گلو و پیدایش حالت تهوع) که به مجموعه این نشانهrlm;ها فلج بولبر مىrlm;گویند.
چنانچه راهrlm;هاى قشرى- بصلrlm;النخاعى به صورت دو طرفه آسیب ببینند فلج Pseudobulbar بروز مىrlm;کند که با نشانهrlm;هاى ناپایدارى خلق و خو به شکل خندهrlm;ها و گریهrlm;هاى غیرارادى و غیر قابل کنترل، تشدید رفلکس چانه، اختلال بلع و تکلم، زبان اسپاستیک و تشدید رفلکس Gag مشخص مىrlm;گردد. هر ضایعهrlm;اى که راهrlm;هاى عصبى قشرى- بصلrlm;النخاعى را به صورت دو طرفه دچار سازد، به پیدایش نشانهrlm;هاىسودوبولبرمنجر خواهد شد.

اینگونه آسیب به طور شایعى در موارد زیر دیده مىrlm;شود:
1- بیماریهاى راهrlm;هاى حرکتى (مانند آمیوتروفیک لترال اسکلروز یا ALS)
2- مالتیپل اسکلروز (M.S)
3- گلیوم ساقه مغز
4- سکتهrlm;هاى مغزى دو طرفه
5- تومورها و متاستازهاى دو طرفه
مراکز رفلکسrlm;هاى قلبى- عروقى، بلع، استفراغ و بخشى از نواحى کنترلrlm;کننده تنفس در بصلrlm;النخاع است. در آسیبهاى عروقى شدید بصلrlm;النخاع و ضایعات فشارنده ساقه مغز، ممکن است تنفس بیمار آتاکسیک شود که نشانه ناگوارى مىrlm;باشد.